ปักปากกา เทรนด์ที่กำลังฮิต ผอมจริงไหม? พร้อมผลข้างเคียงที่ควรรู้ของปากกาลดน้ำหนัก

TLDR

ปักปากกา คือ การใช้ยากลุ่ม GLP-1 Receptor Agonists (GLP-1 RA) ที่เลียนแบบการทำงานของฮอร์โมน GLP-1 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมความหิว ความอิ่ม และระดับน้ำตาลในเลือด

กลไกการทำงานของปากกาลดน้ำหนัก คือ ช่วยให้หิวน้อยลง อิ่มเร็วและอิ่มนานขึ้น รวมถึงชะลอการเคลื่อนอาหารออกจากกระเพาะ จึงช่วยลดปริมาณอาหารที่รับประทาน

ปักปากกาลดน้ำหนักไม่ได้เหมาะกับทุกคน และมีข้อบ่งใช้สำหรับผู้ที่มีโรคอ้วน หรือน้ำหนักเกินร่วมกับภาวะสุขภาพบางอย่าง และควรอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์

ผลข้างเคียง ปากกาลดน้ำหนัก อาจมีตั้งแต่คลื่นไส้ อาเจียน และปัญหาทางเดินอาหาร ไปจนถึงการสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ และน้ำหนักที่อาจกลับมาเพิ่มหลังหยุดปักปากกา

ปักปากกา คืออะไร?

การปักปากกา คือ การใช้ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก ที่เป็นยาในกลุ่ม GLP-1 Receptor Agonists (GLP-1 RA) ที่ทำงานเลียนแบบการทำงานของฮอร์โมน GLP-1 (Glucagon-like peptide-1) ซึ่งเป็นฮอร์โมนตามธรรมชาติที่ลำไส้หลั่งออกมาเมื่อเรารับประทานอาหารเพื่อส่งสัญญาณไปบอกสมองว่าอิ่มแล้ว 

เดิมปากกาลดน้ำหนักถูกพัฒนาขึ้นครั้งแรกเพื่อรักษาโรคเบาหวานชนิดที่ 2 (T2DM) แต่ต่อมาพบว่ามีผลพลอยได้ คือ ช่วยลดน้ำหนักได้ ปากกาลดน้ำหนัก จึงถูกนำมาใช้ในการรักษาโรคอ้วนเพื่อควบคุมน้ำหนักมากขึ้น ^{[1], [6], [9]}

ปักปากกา ช่วยอะไร? กลไกการทำงานของปากกาควบคุมน้ำหนัก

อย่างที่หลายคนรู้กันว่าการปักปากกา คือ การควบคุมน้ำหนักโดยใช้ยากลุ่มที่เลียนแบบฮอร์โมน GLP-1  (Glucagon-like peptide-1) ซึ่งเป็นฮอร์โมนตามธรรมชาติที่ลำไส้หลั่งออกมาหลังรับประทานอาหาร เพื่อให้เรารู้สึกอิ่ม โดยปากกลดน้ำหนักจะออกฤทธิ์ผ่านหลายระบบในร่างกายร่วมกัน ^{[1], [9]} 

เมื่อเราปักปากกาลดน้ำหนัก ตัวยาที่เลียนแบบการทำงานของฮอร์โมน GLP-1 จะช่วยส่งสัญญาณความอิ่มไปยังสมอง ทำให้รู้สึกอิ่มเร็วขึ้น หิวน้อยลง ช่วยลดความอยากอาหาร โดยเฉพาะอาหารที่ให้พลังงานสูง และปากกลดน้ำหนัก ยังช่วยชะลอการเคลื่อนอาหารจากกระเพาะเข้าสู่ลำไส้ ทำให้อาหารอยู่ในกระเพาะนานขึ้น จึงรู้สึกอิ่มนานและรับประทานอาหารได้น้อยลง ^{[1], [5], [8]} 

ในขณะเดียวกัน ปากกลดน้ำหนักยังช่วยกระตุ้นการหลั่งอินซูลินเมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูง และลดการหลั่งกลูคากอน จึงช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดได้ ^{[4], [9]} 

เมื่อกลไกเหล่านี้ทำงานร่วมกัน จึงช่วยให้รู้สึกหิวน้อยลง อิ่มเร็วขึ้น อิ่มนานขึ้น และลดปริมาณอาหารที่รับประทานในแต่ละวันได้

ปากกาลดน้ำหนัก เหมาะกับใคร?

ในยุคที่ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก กำลังเป็นกระแส หลายคนอาจมองว่าเป็นอีกทางเลือกในการลดน้ำหนัก แต่จริง ๆ แล้วการปักปากกา ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อคนสุขภาพดีทั่วไปที่ต้องการลดน้ำหนักเพียงเล็กน้อย เพราะการปักปากกาลดน้ำหนักอาจทำให้เกิดผลเสียมากกว่าผลดี คำถามคือ แล้วใครที่ควรฉีดปากกาลดน้ำหนัก?

โดยปกติแล้ว ปากกาลดน้ำหนัก มีเกณฑ์ความเหมาะสมและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์สำหรับกลุ่มบุคคลต่าง ๆ ดังนี้

1.  ผู้ที่มีภาวะโรคอ้วนหรือน้ำหนักเกินตามเกณฑ์ดัชนีมวลกาย (BMI) 

ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก ได้รับการอนุมัติจากองค์การอาหารและยา (FDA) ให้ใช้เพื่อการควบคุมน้ำหนักเรื้อรังร่วมกับการปรับพฤติกรรมในกลุ่มคนดังต่อไปนี้

• ผู้ที่มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) ตั้งแต่ 30 kg/m² ขึ้นไป ซึ่งจัดอยู่ในเกณฑ์โรคอ้วน
• ผู้ที่มี BMI ตั้งแต่ 27 kg/m² ขึ้นไป และมีโรคประจำตัวหรือภาวะแทรกซ้อนอย่างน้อย 1 อย่าง เช่น ความดันโลหิตสูง, ไขมันในเลือดผิดปกติ (Dyslipidemia), ภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (OSA) หรือโรคเบาหวานชนิดที่ 2 (T2DM) ^{[3], [6], [9]}

2. ผู้เป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 (T2DM) 

เดิม ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก ถูกพัฒนามาเพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดและลดน้ำหนักควบคู่กันในผู้ป่วยโรคเบาหวานชนิดที่ 2 (T2DM) โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่แพทย์พิจารณาว่าเหมาะกับการใช้ยากลุ่ม GLP-1RA เพื่อช่วยควบคุมระดับน้ำตาล โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคอ้วนหรือมีความเสี่ยงด้านหัวใจและไตร่วมด้วย ^{[2], [3], [4]}

ปักปากกา อันตรายไหม? ปากกาลดน้ำหนัก ผลข้างเคียง

มาถึงตรงนี้หลายคนคงรู้แล้วว่าการปักปากกา หรือการใช้ปากกาลดน้ำหนัก สามารถช่วยลดน้ำหนักได้จริง แต่การปักปากกาลดน้ำหนักมีข้อบ่งใช้และไม่ได้เหมาะสำหรับทุกคน โดยเฉพาะคนสุขภาพดีทั่วไปที่ต้องการลดน้ำหนักเพียงเล็กน้อย

คำถามคือ แล้วถ้าคนสุขภาพดีเลือกใช้ปากกาลดน้ำหนัก อันตรายไหม? และปากกาลดน้ำหนัก ผลข้างเคียง มีอะไรบ้าง?

1. ความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร

เป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุดในการใช้ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก เนื่องจากยามีผลต่อการทำงานของกระเพาะอาหารและทำให้อาหารเคลื่อนที่ออกจากกระเพาะช้าลง จึงอาจทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องอืดได้ โดยอาการเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นได้แม้ในผู้ที่มีข้อบ่งชี้และใช้ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนักภายใต้การดูแลของแพทย์ ^{[5], [7]}

2. การสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ (Sarcopenia)

การปักปากกาอาจทำให้น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว ซึ่งน้ำหนักที่ลดอาจจะไม่ใช่แค่ไขมัน แต่รวมถึงกล้ามเนื้อด้วย พบว่าประมาณ 25-40% ของน้ำหนักที่ลดลงอาจเป็นมวลกล้ามเนื้อ 

สาเหตุเกิดจากปากกาลดน้ำหนักช่วยลดความหิวและทำให้รับประทานอาหารได้น้อยลง เมื่อร่างกายได้รับพลังงานและโปรตีนไม่เพียงพอต่อความต้องการ ร่างกายจึงต้องดึงพลังงานที่สะสมไว้มาใช้ ซึ่งนอกจากคาร์โบไฮเดรตและไขมันแล้ว โปรตีนจากกล้ามเนื้อบางส่วนก็สามารถถูกนำมาใช้ได้เช่นกัน โดยเฉพาะหากได้รับโปรตีนน้อยและไม่ได้ออกกำลังกายเพื่อกระตุ้นการรักษากล้ามเนื้อ ข้อเสีย ปักปากกาจึงทำให้มวลกล้ามเนื้อลดลงร่วมกับน้ำหนักตัวได้ ^{[1], [7]}

3. ภาวะขาดน้ำและสารอาหาร

การปักปากกาทำให้รู้สึกอิ่มตลอดเวลา การปักปากกาลดน้ำหนักจึงอาจทำให้กินได้น้อยมากจนร่างกายขาดวิตามินหรือได้รับโปรตีนไม่เพียงพอ นอกจากนี้ หากมีอาการคลื่นไส้ อาเจียนร่วมด้วย ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำได้ 

งานวิจัยพบว่าสารอาหารที่อาจได้รับไม่เพียงพอในผู้ที่ปักปากกา โดยเฉพาะเมื่อรับประทานอาหารได้น้อยลง ได้แก่ Calcium, Iron, Vitamin A, Vitamin B1, B9 และ B12, Vitamin C, Vitamin D, Vitamin E และ Zinc ^{[5], [7]} 

4. น้ำหนักเพิ่มหลังหยุดปักปากกา หรือเกิดภาวะ Yo-Yo Effect 

การใช้ปากกาลดน้ำหนัก ไม่ได้ทำให้น้ำหนักลดลงถาวร โดยเฉพาะหากหยุดยาแล้วไม่ได้ปรับพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิตควบคู่กันไป

เมื่อปักปากกา หรือใช้ปากกาลดน้ำหนัก ความหิวจะลดลงและควบคุมปริมาณอาหารได้ง่ายขึ้น แต่หลังหยุดปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก ฤทธิ์ที่ช่วยควบคุมความหิวก็จะหายไป ขณะเดียวกันการปรับตัวของร่างกายที่ทำให้ใช้พลังงานน้อยลงหลังน้ำหนักลดก็อาจยังคงอยู่ ทำให้เรากินมากขึ้น แต่เผาผลาญน้อยลง จึงทำให้น้ำหนักกลับมาเพิ่มขึ้นได้ง่าย

จากการศึกษาทางคลินิกพบว่า ผู้ที่หยุดปักปากกาหรือหยุดใช้ยากลุ่ม GLP-1RA หลายคนมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นบางส่วนหลังหยุดการรักษา ดังนั้น การใช้ปากกาลดน้ำหนักจึงไม่ควรถูกมองว่าเป็นวิธีลดน้ำหนักชั่วคราวแล้วหยุดทันที แต่ควรใช้ร่วมกับการปรับพฤติกรรมการกิน การออกกำลังกาย และการติดตามกับแพทย์อย่างต่อเนื่อง ^{[6], [7], [9]}

ทั้งนี้ ปากกาลดน้ำหนัก หรือ ปากกาควบคุมน้ำหนัก เป็นยาที่มีข้อบ่งใช้ ข้อห้าม และผลข้างเคียงแตกต่างกันในแต่ละบุคคล จึงควรปรึกษาแพทย์และประเมินความเหมาะสมก่อนการปักปากกาลดน้ำหนัก เสมอ ไม่ควรซื้อหรือเริ่มใช้ด้วยตนเองเพียงเพราะต้องการลดน้ำหนัก